Stimulerend signaleren

Talenten worden zichtbaar als ze gestimuleerd worden.

Stimulerend signaleren is een integrale aanpak om zicht te krijgen op een leerling en zijn onderwijsbehoeften. De leerling zelf staat centraal en wordt aangesproken op zijn autonomie via rijke leerzame activiteiten die aansluiten bij zijn competenties. In een cyclisch proces van voortdurende verkenning kunnen zodoende talenten zichtbaar worden.

Meer informatie Minder informatie
VolgendOntvolgen

Redactie

Onderduikend

De onderduikende leerling doet alles om niet op te vallen en ondermijnt hiermee het belang van de ontwikkeling van zijn of haar begaafdheid. De leerling vermijdt uitdagingen, is erg onzeker en faalangstig. In de perceptie van deze leerling is het halen van hoge prestaties en tegelijkertijd sociaal geaccepteerd worden onverenigbaar. De onderduikende leerling is zoekend naar sociale acceptatie en wisselt in vriendschappen, maar heeft moeite om hierin echt zijn plek te vinden, weet niet goed wat hij/zij zelf eigenlijk zou willen en streeft dan ook vrijwel geen eigen doelen na.

Deze leerling past zich te veel aan en kan mede hierdoor psychosomatische klachten ontwikkelen (hoofdpijn, buikpijn). Er bestaat een risico dat deze leerling zich verder terugtrekt, depressief wordt en uiteindelijk uitvalt in het onderwijs door gebrek aan een reëel perspectief op de eigen mogelijkheden.

Kenmerken van de onderduikende leerling

Een onderduikende leerling neemt graag 'de kleur van het behang aan', maar komt juist daardoor steeds verder van zichzelf af te staan. Hij wil niet opvallen, wil geen uitzonderingspositie, wil geen ander werk doen dan andere leerlingen, maar hij wil juist bij de groep horen.  Dit kunnen wisselende groepen zijn. Die sociale acceptatie staat zo voorop dat het ten koste gaat van de eigen ontwikkeling zowel als persoon als qua mogelijkheden.

De behoefte aan stimulering van de eigen ontwikkeling staat centraal en begint bij het zien en accepteren van de kwaliteiten van de leerling. Deze leerling heeft aanmoediging en activering nodig die gericht is op autonomie en anders mogen zijn.

Gevoelens en houding Gedrag Behoeften (aan)
  • Zoekt sociale acceptatie, wil 'ergens' bij horen
  • Voelt zich onzeker
  • Voelt zich onder druk staan
  • Bekritiseert zichzelf en anderen
  • Voelt zich schuldig en/of onveilig
  • Onzeker of hij recht op zijn emoties heeft
  • Verminderd gevoel van zichzelf (eigen identiteit)
  • Heeft ambivalente, tegenstrijdige gevoelens over prestaties
  • Betrekt maatschappelijke problemen en conflicten op zichzelf en internaliseert ze
  • Kan gedrag gericht op prestatie zien als verraad aan eigen sociale groep
  • Onderwaardeert de eigen begaafdheid, dingt er op af op of ontkent deze
  • Valt uit bij deelname aan verrijkingsprogamma’s
  • Wijst uitdagingen af
  • Verandert regelmatig van peergroep
  • Heeft wisselende vriendschappen, blijft hierin zoekend
  • Heeft (vrijwel) geen band met de leraar of de klas
  • Is onzeker over welke richting hij zelf op wil
  • Wil geen ander werk doen dan andere kinderen
  • Ruimte  om keuzes te maken
  • Leren conflicten expliciet te maken
  • Leren af te stemmen
  • Leren van regels te veranderen
  • Netwerk van begaafde peers
  • Ondersteuning en aanmoediging bij ontwikkeling van talenten
  • Rolmodellen die groepsculturen overbruggen
  • Rolmodellen uit verschillende culturen
  • Zelfbegrip & zelfacceptatie ontwikkelen
  • Gehoord worden door anderen

 

OnderduikendTips bij het (h)erkennen van de onderduikende leerling

Omdat een onderduikende leerling in ieder geval op school niet laat zien wat hij kan, zal er geen herkenning zijn langs de weg van opvallende manifestatie. Dat betekent ook dat de meeste klasgenoten deze leerling niet als talentvol beschouwen.

Goede observaties in 'terloopse' situaties kunnen wel signalen geven van talent en capaciteiten. Ook ouders kunnen vaak de bijzondere kenmerken benoemen, omdat deze leerlingen thuis nog wel laten zien wat zij denken, willen en kunnen. Ook 'in het verleden behaalde' prestaties kunnen signalen afgeven.

Perceptie door volwassenen en peers Identificatie: Signalen (h)erkennen
  • Gezien als leiders of worden niet (h)erkend
  • Gezien als gemiddeld en succesvol
  • Ervaren als meegaand
  • Gezien als rustig/ verlegen
  • Gezien als risicovermijdend
  • Gezien als iemand die stand kan houden en sterk is
  • Gesprekken met de leerling
  • Nominatie door ouders en/of leraren
  • Wees voorzichtig met nominatie door peers
  • Getoonde prestaties
  • Creativiteitstests
  • Non-verbale intelligentietests

OnderduikendSuggesties voor adequate ondersteuning thuis en op school

De ondersteuning thuis en op school zal zich richten op het zeer fundamentele aspect dat een ieder mag zijn die hij is en wil zijn. Dat geldt voor de onderduikende leerling zelf evengoed als voor alle anderen in zijn omgeving.

Omdat deze leerling zelf geen nieuwe, op groei gerichte activiteiten en ervaringen zal opzoeken, moet de omgeving hem hierin voorgaan. Hij zal moeten ervaren dat groei goed voelt en dat je kunt laten zien wat je kan en wie je bent, zonder daarop te worden aangekeken, maar juist gewaardeerd. Het is belangrijk om in dit proces de eigenheid van de leerling niet uit het oog te verliezen, hem eigen keuzes te laten maken en het niet 'over te nemen'.

Ondersteuning thuis Begeleiding op school
  • Normaliseer hun gevoel van 'dissonantie': help ze te leren te handelen vanuit eigen behoeften en te vertrouwen op eigen gevoelens en gedachten
  • Help hun tolerantievermogen vergroten
  • Ondersteun bij studie & carrièreplanning
  • Zoek (samen) begaafde rolmodellen
  • Wees zelf een rolmodel voor een leven lang leren
  • Geef ruimte om eigen keuzes te maken
  • Neem de spanning weg bij het aangaan van nieuwe ervaringen: creëer ruimte voor het opdoen van verschillende ervaringen en reflecteer hierop met hen door dit bespreekbaar te laten zijn
  • Vergelijk niet met broers en zussen, of anderen
  • Laat zien hoe je (groeps)culturen kunt overbruggen
  • Bouw aan waardering en begrip voor culturele verschillen
 
  • Voer open discussies over klassenverschil, racisme of sexerollen
  • Kader concepten als maatschappelijke verschijnselen
  • Leef voor hoe je (groeps)culturen kunt overbruggen
  • Creëer leeromgevingen waar de leerling zich thuisvoelt
  • Bied rolmodellen
  • Help hen bij het opzetten van supportgroepen
  • Geef directe instructie in sociale vaardigheden
  • Maak expliciet en ondersteun bij het eigen maken van vaardigheden die normaliter niet onderwezen maar impliciet wel verwacht worden
  • Geef informatie en bied ondersteuning bij de planning van opleidings- en beroepsmogelijkheden
  • Bespreek wat succes van je vraagt bijvoorbeeld durven leren, motivatie, inspanning, doorzetten
  • Maak ook de nadelen van succes bespreekbaar en ondersteun hen om hiermee om te leren gaan
ProfessionalsOrganisaties