Binnen onderwijs: Primair onderwijs
Blogoverzicht Bewaren

Chocolade maken

In de groep zes van juf José zitten en lopen haar 28 leerlingen op een vrijdagochtend in april in en door het lokaal. Er is veel beweging en er is veel gesprek. Toch lijken alle kinderen gefocust op hun opdracht: in de meeste gevallen het alleen of samen werken aan een weektaak of verrijkingstaak. Er wordt geoefend in de werkschriften van de taal- en rekenmethode en er zitten kinderen achter laptops. Twee meisjes schilderen een lentetekening. Een jongetje zoekt even afleiding. Enkele leerlingen overleggen over iets waar het plezier van af spat. De juf is in gesprek met een drietal meisjes. Zo nu en dan gaan haar ogen onderzoekend door de klas. Ze wekt de indruk, dat ze het leren uitbesteed heeft aan de kinderen, het leerproces tijdelijk uit handen heeft gegeven.

José lijkt een bescheiden inbreng te hebben bij het tot stand komen van de werksfeer, die in de klas hangt. Dat lijkt tenminste zo, al weet ik dat zonder de inbreng van de leerkracht er niet zo iets als dit kan ontstaan. Ik weet dat zij doelmatig en planmatig gewerkt heeft aan deze balans tussen rust en ruimte. Ik besef dat zij er zo ver mee komt, omdat ze een heldere visie heeft op wat voor een leerkracht ze voor haar leerlingen wil zijn. En omdat zij weet dat je veel en blijvend met hen moet oefenen in het samen organiseren van een dergelijke open leeromgeving. Dat wil zeggen met vallen en opstaan leren omgaan met regels en routines en met de ruimte en vrijheid. Ik heb heel veel goede leerkrachten gezien, die niet veel uit handen durven geven en waarbij het verkeer van de leerkracht naar de leerlingen dominant is. Ik ken en herken die behoefte van de meesters en juffen om alles zoveel mogelijk in de hand te hebben.

Maar deze controle heeft wel als schaduwkant, dat kinderen erg afhankelijk worden van hun meester of juf. En de vraag is dan ook hoe het in een dergelijke leersituatie is gesteld met de eigen keuze en zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid van de kinderen? In de klas van juf José lezen, rekenen, spellen leerlingen en krijgen ze aardrijkskunde- en geschiedenisles, maar ze krijgen ook les in zelfdiscipline, leiderschap, verantwoordelijkheid, samenwerking, creativiteit oftewel …. in levenslessen.

Juf José is de regisseur van groep zes; zij zorgt ervoor dat alle leerlingen aan het einde van het schooljaar de eindstreep halen. Ze geeft instructie, ze maakt het programma voor de dag en de week, maar zij stelt ook vragen en ze luistert naar de verhalen van kinderen om ze beter te leren kennen.

Heeft zij daar tijd voor? Nee, maar ze maakt er tijd voor. Hoe doet ze dat?  Ze vertelt en leert haar leerlingen dat ze een heleboel dingen zelf kunnen en laat merken dat ze hen daarin het vertrouwen en de uitdaging geeft.  Dat gaat met vallen en opstaan. Maar kinderen mogen in verantwoordelijkheid dragen, zelfstandig zijn, durf tonen, experimenteren, met andere samenwerken, kritisch op zichzelf zijn en het verdragen van weerstand net zo veel fouten maken als in de spellingtoets.

Heeft ze daar de ruimte voor? Nee, maar ze maakt er ruimte voor. Hoe doet ze dat? Ze laat kinderen veel samenwerken, ze mogen zelf hun werk corrigeren en ze heeft een scala aan verrijkende leeractiviteiten in haar klas, die voor kinderen gemakkelijk en zelfstandig toegankelijk zijn. En mogelijk het belangrijkste: de eerste vier weken van het schooljaar staan in het teken van lessen in dragen van eigen persoonlijke verantwoordelijkheid en gedeelde verantwoordelijkheid van de groepsleden. Dan trekt zij alle tijd uit voor het tot stand brengen van het door haar gewenste leerklimaat.

José gelooft dat kinderen van leren houden. In de meeste gevallen is die behoefte gewoon aanwezig, een andere keer hoef je deze alleen maar te stimuleren en een enkele keer is het nodig om deze op te wekken. Bij de één wat prikkelender dan bij de ander. Op die manier werkt zij aan vertrouwen en wekt zij verwachtingen.

In de groep verslapt aan het eind van de ochtend de aandacht en de juf zoekt een positie vooraan in de klas en roept: “Lieve kinderen, hier kan ik geen chocola meer van maken!” Onmiddellijk is het de kinderen duidelijk wat bedoeld wordt en de metafoor werkt. Ze verzamelen hun aandacht en weten dat het tijd wordt de focus weer te versterken.

6471
Reageren
HomeOnderwijsThema'sProfessionalsScholen & Organisaties